Wat is lymfoedeem?
Naast het bloedvatenstelsel heeft de mens een lymfesysteem. Dit systeem zorgt voor 10% van de vochtafvoer. Tevens voert het bij een overbelasting van de bloedvaten vocht af dat niet meer door het bloedvatenstelsel wordt afgevoerd. Bij lymfoedeem is de afvoer van weefselvocht te gering vanwege een stoornis in het lymfestelsel. De verhouding tussen de aanvoer en afvoer van weefselvocht is verstoord. Daardoor ontstaat de vochtophoping die we lymfoedeem noemen. Het lymfestelsel zorgt voor het verwijderen van allerlei afvalstoffen uit het lichaam. Het bestaat uit lymfeklieren en lymfebanen. De lymfebanen transporteren weefselvocht waarin eiwitten, afvalstoffen en schadelijke deeltjes zijn opgelost. De lymfeklieren zijn een soort zuiveringsstations waar bacteriën, virussen en andere ziekteverwekkers onschadelijk worden gemaakt. Ook worden daar de afvalstoffen uit de lymfe gefilterd. De klieren staan in onderling contact met de lymfebanen die voor het vervoer van de lymfe zorgen. Via steeds grotere
lymfebanen komt dit weefselvocht, de lymfe, uiteindelijk in het bloed terecht.

De lymfeklieren bevinden zich op verschillende plaatsen in het lichaam, zoals in de hals, de oksels en de liezen. Omdat lymfe zeer eiwitrijk is, blijft er bij verminderde afvoer meer eiwit in het weefsel achter. Die toegenomen hoeveelheid eiwit is een goede voedingsbodem voor bacteriën en vergroot de kans op een ontsteking.

Lymfestelsel voor grotere afbeelding klik hier

Lymfoedeem geeft hinder en kan leiden tot complicaties als wondroos (ontsteking van de huid, veroorzaakt door bacteriën), gewrichtsklachten en huidproblemen.

Wat zijn de oorzaken van lymfoedeem?

Primair Lymfoedeem
Soms kan lymfoedeem aangeboren zijn. Men spreekt dan van primair lymfoedeem. Vanaf de geboorte zijn er dan minder lymfbanen aanwezig waardoor in de loop van het leven zwelling kan ontstaan. Soms is het al op kinderleeftijd aanwezig. Aangeboren lymfoedeem kan vaak tweezijdig zijn. Tevens kunnen ook elders in het lichaam te weinig lymfebanen zijn aangelegd, bijvoorbeeld in de armen.

De meeste vormen van lymfoedeem zijn niet erfelijk, hoewel er wel vaak aanleg in een familie kan bestaan. Daardoor kunnen in sommige families meerdere mensen last hebben van zwelling die in het begin ontstaat tijdens momenten van een sterke belasting van het lymfsysteem zoals zwangerschappen, bij zware inspanning, tijdens de zomer of het ontstaan van overgewicht.

Secundair lymfoedeem
Men spreekt van secundair lymfoedeem als het ontstaat als gevolg van een beschadiging van de lymfevaten. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren bij een operatie wegens kanker, waarbij de lymfklieren uit de lies of buik verwijderd moeten worden. Daarbij treedt dan een onvermijdbare beschadiging op van de lymfevaten. Daardoor is er een kans op het ontstaan van lymfoedeem in de benen. Die kans wordt groter als de geopereerde gebieden ook bestraald moeten worden.Lymfoedeem kan jaren na de operatie nog ontstaan,
daarom blijft het van belang om aandacht te besteden aan het voorkomen ervan.
Lymfoedeem kan echter ook ontstaan als gevolg van uitzaaiingen in de lymfeklieren. Het is daarom altijd belangrijk na te gaan wat de oorzaak is van het ontstaan van lymfoedeem.

Bij de behandeling (operatie en/of bestraling) van de volgende soorten kanker bestaat kans op beschadiging van lymfevaten:
- Borstkanker;
- Tumoren aan vrouwelijke geslachtsorganen (bijvoorbeeld baarmoederhalskanker of vulvakanker);
- Prostaatkanker;
- Peniskanker;
- Melanoom;
- Hodgkin lymfoom (de ziekte van Hodgkin);
- Non-Hodgkin Lymfomen;
- Kanker in het hoofd-halsgebied.

Lymfoedeem ontstaat niet altijd direct na de behandeling van de genoemde kankersoorten. Vaak gaan er vele jaren, soms wel 20 jaar, voorbij voordat er lymfoedeem ontstaat. Het is ook zeer goed mogelijk dat er helemaal geen lymfoedeem ontstaat. Maar als lymfoedeem eenmaal ontstaat, gaat het niet vanzelf weer weg en het kan zeer hinderlijk zijn. Daarom is preventieve zorg zeer belangrijk.

Hoe herkent u lymfoedeem?
Bij lymfoedeem is er sprake van een zwelling van arm of been. U zult klachten ervaren als een zwaar en moe gevoel in arm of been, een gevoel van spanning rondom de pols, vingers, enkels, soms ook de knieën. Vaak heeft een patiënt ook pijn, als gevolg van de vochtophoping. Tevens gaan schimmels en infecties vaak gepaard met lymfoedeem. Wees hier dus alert op.

Behandeling van lymfoedeem
De behandeling van lymfoedeem bij de huidtherapeut bestaat uit een aantal behandelingen, dat we samen integrale oedeemtherapie noemen.Wat houdt deze integrale oedeemtherapie in?
Door middel van manuele lymfedrainage, oedeem-en fibrosegrepen, ambulante compressietherapie (zwachtelen van het aangedane ledemaat), lymftaping en oefeningen zorgt u samen met de huidtherapeut ervoor dat het overtollige weefselvocht wordt afgevoerd. Door de vochtafvoer vermindert de pijn en genezen eventuele wonden sneller. Nadat de vochtafvoer gestimuleerd is door de manuele lymfedrainage, wordt de arm of het been gezwachteld. Door de druk op het weefsel wordt het vocht nog beter afgevoerd en de arm of het been wordt dunner. Als er geen overtollig vocht meer aanwezig is wordt een therapeutisch elastische kous aangemeten om het resultaat te behouden.

Om een goed resultaat te krijgen vindt de behandeling in het begin tenminste 2-3 keer per week plaats. Later kan dit afgebouwd worden. Het verloop van de behandeling is per persoon verschillend. Uw huidtherapeut zal uw arm of been regelmatig opmeten om de vooruitgang te bepalen.

Wat kunt u verder nog doen?’
Er zijn een aantal factoren die de kans op lymfoedeem kunnen vergroten. Met een aantal voorzorgsmaatregelen kunt u lymfoedeem zoveel mogelijk proberen te voorkomen.

1. Het is goed om in beweging te blijven; lichte werkzaamheden en sport bevorderen de lymfe afvloed. Wandelen, zwemmen en gymnastiek onder deskundige begeleiding zijn zeer geschikt voor patiënten met lymfoedeem;
2. Indien u echter merkt dat bepaalde inspanning (huishoudelijke werkzaamheden, sport, werk) een zwelling van uw arm, hand of been veroorzaakt, dient u de belasting te verminderen;
3. De huidtherapeut zal u een aantal oefeningen laten doen, die de afvoer van lymfevocht bevorderen;
4. Probeert u, om de kans op infectie zo klein mogelijk te houden, zoveel mogelijk het ontstaan van wondjes aan die arm of been te voorkomen;
5. Door het knellen van strakke kleding (beha), maar ook ten gevolge van sieraden (ring of horloge) kan de afvoer van lymfe bemoeilijkt worden. Op die manier ontstaat stuwing;
6. Probeer zoveel mogelijk extreme kou (coldpacks) en extreme warmte (sauna bijv) te vermijden. Dit heeft een slechte invloed op uw lymfoedeem.

Heeft u vragen of wilt u een afspraak maken voor behandeling, neem dan gerust contact op. Klik hier voor telefoonnummers enadressen of vul het contactformulier in.